کد : MD-399      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۲ شنبه ۲ آذر      تعداد بازدید : 946

تاریخچه ای از مناظره در ادبیات فارسی

تاریخچه ای از مناظره در ادبیات فارسی

 
كاربرد شيوه مناظره يا سؤال و جواب در ادبيات فارسي سابقه‌اي طولاني دارد. مناظره، شيوه ي مخصوص ايرانيان به ويژه ادبيات شمال و غرب اين سرزمين بوده و در ميان شعراي اسلامي بيش تر اختصاص به سرزمين هاي آذربايجان و عراق دارد (اعتصامي ، ديوان : پ) اولين نمونه از اين سبك را در ادبيات قبل از اسلام و در آثار بازمانده از زبان پهلوي, مي توان ديد. درخت آسوري (آسوريك) منظومه مفاخره آميزي است ميان بز و نخل كه به زبان پارتي يا پهلوي اشكاني سروده شده است.
 
درخت آسوري با توصيف كوتاهي از يك درخت, بى آنكه صراحتاً از آن نام برده شود, به شكل معما يا چيستان, از زبان شاعر آغاز مى شود(بند1) و با اين توصيف شنونده يا خواننده پي مى برد كه منظور نخل است. آن گاه نخل خود فوائد خويش را براي بز برمى شمارد(بند1 تا 20) مانند فوائدي كه ميوه آن در بردارد با ابزارهايي كه از چوب و برگ و الياف آن ساخته مى شود. در بخش بعدي(بند21 تا 53) بز با او به معارضه برمى خيزد و او را تحقير و استهزاء مي كند و فوائد خود را مانند خوراكهايي كه از شير او درست مى كنند يا كاربردي كه شير او در مراسم ديني زرتشتي دارد و نيز ابزاهايي كه از اندامهاي او مانند پوست و پشم و روده و غيره مى سازند. برمى شمارد. سرانجام به زغم شاعر (بند54) بز پيروز مى شود. بنا به نوشته محمود روح‌الاميني اين منظومه از شاعري ناشناخته و شامل 121 بيت است و به عنوان سروده‌اي (فولکور) مردمی از روزگار كهن در ميان عامه مردم رواج داشته است. 
 
مبتكر فن مناظره در شعر فارسي دري, ابونصر علي بن احمد اسدي طوسي سراينده گرشاسب نامه است. مناظرات پنجگانه اسدي كه عبارت‌اند از :«عرب و عجم»؛ «آسمان و زمين»؛‌«نيزه و كمان»؛ «شب و روز»؛ و «مغ و مسلمان», در قالب قصيده به رشته نظم درآمده و شاعر در هر كدام گفت‌وگويي را «بين دو طرف تخيل كرده و دلايل هر يك را بر ترجيح خود نسبت به ديگري آورده و سرانجام يكي را مجيب و ديگري را مجاب ساخته و آن گاه به مدح ممدوح وارد شده است. البته تازگي كار اسدي در اين قصايد, باعث باقي ماندن آنها شده است وگرنه اين شاعر در قضيده سرايي يد طولاني ندارد.
 

 

نظر شما :
captcha