و من كلام له ع يوبخ البخلاء بالمال و النفس

متن ترجمه آیتی ترجمه شهیدی ترجمه معادیخواه تفسیر منهاج البرائه خویی تفسیر ابن ابی الحدید تفسیر ابن میثم

[ 194 ] 114 از سخنان آن حضرت عليه السّلام است : فَلاَ أَمْوَالَ بَذَلْتُمُوهَا لِلَّذِي رَزَقَهَا وَ لاَ أَنْفُسَ خَاطَرْتُمْ بِهَا لِلَّذِي خَلَقَهَا تَكْرُمُونَ بِاللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَ لاَ تُكْرِمُونَ اَللَّهَ فِي عِبَادِهِ فَاعْتَبِرُوا بِنُزُولِكُمْ مَنَازِلَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ اِنْقِطَاعِكُمْ عَنْ أَوْصَلِ إِخْوَانِكُمْ « نه مالى در راه كسى كه آن را روزى شما كرده انفاق مى‏كنيد ، و نه جان را در راه كسى كه آن را آفريده به خطر مى‏اندازيد ، به سبب دين خدا در ميان بندگانش بزرگوارى يافتيد ، ليكن خدا را در ميان بندگانش گرامى نمى‏داريد ، از اين كه در ميان خانه‏هاى گذشتگان خود جا گرفته‏ايد عبرت گيريد ، و از اين كه از نزديكترين برادران خود جدا شده‏ايد پند آموزيد . » اين بخش از خطبه مبتنى است بر نكوهش شنوندگان ، از اين كه در انفاق مال و جان بخل مى‏ورزند ، گفتار آن حضرت كه فرموده است : للّذى رزقها و خلقها استدراجى نيكوست ، زيرا بخيل به دو دليل بذل مال را زشت مى‏داند ، يكى از بيم فقر است و ديگرى اين كه بخيلان غالبا خيال مى‏كنند كه جز خودشان كسى استحقاق مالى را كه در دست آنهاست ندارد ، و اين گونه خيالات [ 1 ] استدراج از اجزا و اعوان صناعت خطابه است كه براى اقناع و تأثير سخن در شنونده به كار مى‏رود . منطق مظفّر ( مترجم ) [ 195 ] را عذر خود در خوددارى از انفاق مال قرار مى‏دهند ، همچنين كسى كه نسبت به حفظ جان خود حريص است ، و آن را در راه خدا به خطر نمى‏اندازد بدين سبب است كه از مرگ بيمناك است ، و هيچ چيزى را در زندگى با جان برابر نمى‏شمارد ، و عوضى براى آن سراغ ندارد ، ليكن اگر بخيل گمان خود را به خدا نيكو كند و بداند كه آنچه انفاق مى‏كند در راه كسى است كه آن مال را روزى او ساخته ، عذر او بر طرف و بخل او زايل مى‏شود ، زيرا يقين مى‏كند كه خداوند عوض بهتر و بيشتر به او خواهد داد ، و خدا به مال وى سزاوارتر از خود اوست ، زيرا برده و مملوك با داراييش همه به آقايش تعلّق دارد ، همچنين كسى كه بر حفظ جان خود حريص است و از اين كه در راه خدا آن را به خطر اندازد بخل مى‏ورزد ، هنگامى كه بداند كسى كه از وى مى‏خواهد جانش را در راهش نثار كند سزاوارتر از او به جان اوست ، و قادر است او را به آنچه بهتر از اين زندگى ناپايدار دنياست برساند ، مانع روحى او بر طرف مى‏شود ، و با از ميان رفتن آنچه عذر خود مى‏پندارند و زايل شدن انگيزه آنها در بخل ورزى نسبت به مال و جان ، بذل اينها در راه خدا براى او آسان مى‏شود . فرموده است : تكرمون باللّه على عباده . يعنى : چون خود را اهل طاعت و بندگى خدا مى‏شماريد ، مى‏باليد و بر ديگران فخر و اظهار برترى مى‏كنيد ، در حالى كه با انجام اوامر او حرمتش را پاس نمى‏داريد ، و با گراميداشت بندگانش سفارش فرستادگان او را اجابت نمى‏كنيد ، و با بذل اندكى از آنچه خداوند روزى شما گردانيده ، بينوايان و تهيدستان را مورد توجّه خود قرار نمى‏دهيد . سپس به آنان تذكّر مى‏دهد ، از اين كه در جاى گذشتگان منزل كرده‏اند عبرت گيرند ، و از اين كه از نزديكترين برادران خود جدا شده‏اند پند بياموزند ، و اين تذكّر براى اين است كه بيدار شوند و توجّه كنند كه آنان نيز به گذشتگان خواهند پيوست و از بازماندگان خواهند بريد ، جمله . . . أوصل [ 196 ] إخوانكم ، به صورت أصل إخوانكم نيز روايت شده است يعنى نزديكترين برادران خاندانتان ، بديهى است فايده‏اى كه از اين عبرت حاصل مى‏شود ، يادآورى مرگ و عمل براى زندگى پس از آن است .