و من كلام له ع في مثل ذلك

متن ترجمه آیتی ترجمه شهیدی ترجمه معادیخواه تفسیر منهاج البرائه خویی تفسیر ابن ابی الحدید تفسیر ابن میثم

أَرْضُكُمْ قَرِيبَةٌ مِنَ اَلْمَاءِ بَعِيدَةٌ مِنَ اَلسَّمَاءِ خَفَّتْ عُقُولُكُمْ وَ سَفِهَتْ حُلُومُكُمْ فَأَنْتُمْ غَرَضٌ لِنَابِلٍ وَ أُكْلَةٌ لِآكِلٍ وَ فَرِيسَةٌ لِصَائِلٍ سفه : رذيله اخلاقى كه در مقابل صبر قرار گرفته است و به تزلزل و بى‏ثباتى منجر مى‏شود اكله : نام هر چيز خوردنى « سرزمين شما به آب نزديك و از آسمان دور است . عقل شما سبك و فكرتان ابلهانه است و عجول هستيد [ حلم خود را در جاى خود به كار نمى‏بريد ] هدف هر تيرى ، غذاى هر خورنده‏اى و هدف هر تيراندازى واقع مى‏شويد . » [ 585 ] معناى فرموده امام ( ع ) كه فرمود : زمين شما به آب نزديك و از آسمان دور است از فرمايش رسول خدا قبلاً دانسته شد . نزديكى زمينشان به آب اشاره به اين است كه زمين بصره از سطح دجله پست‏تر است و به دريا نزديك ، دجله نسبت به آن بلندتر است و اين وضعيّت دليل سرازير شدن آب به باغها و آب دادن نخلستانها روزى يك يا دو بار است . امّا دور بودن بصره از آسمان به دليل پست‏تر بودن آن از سرزمينهاى ديگر است . گفته‏اند دورترين نقطه زمين از آسمان زمينهاى كنار درياست و اين از چيزهايى است كه علم رصد بر آن دلالت دارد و علماى نجوم با استدلال آن را ثابت كرده‏اند . بعضى از علما گفته‏اند كلام امام ( ع ) در اين جا براى نكوهش است و نظر به معناى ظاهر ندارد . چون اهل بصره داراى اوصاف نكوهيده‏اى بوده‏اند كه امام ( ع ) درباره آنها بر شمرد . به اين دليل از نزول رحمت آسمان وجود الهى به دورند و مستحقّ نزول عذاب الهى‏اند . در عرف نيز صحيح است به كسى كه داراى اوصاف پست باشد گفته شود كه از آسمان به دور است . فرموده است : خفّت عقولكم اشاره به اين است كه استعداد مردم بصره براى درك انواع مصالح خود اندك و عقلشان در نظم امور ضعيف است . غفلتشان از كارهاى لازم ، موجب مى‏شود كه در كارهاى غير لازم عجله كنند و اين باعث وصف آنها به كند فهمى شده است . فرموده است : سفهت حلومكم بيانگر توصيف مردم بصره به كم خردى ، سبكى و كم صبرى است . فرموده است : فانتم غرض لنا بل و اكلة لاكل و فريسة لصائل صفات سه گانه فوق نتيجه سبك مغزى و كم ثباتى آنان است و به همين دليل به دنبال دو جمله قبل آورده است ، زيرا هر كس قصد اذيّت آنها را داشته باشد ، با [ 586 ] آگاهى به كم خردى آنها در فهم مصالحشان ، با نقشه صحيح بدان كار دست مى‏زند . اين كه امام فرمود شما هدف هر تيرى هستيد كنايه از اين است كه هدف هر كسى كه بخواهد آنها را اذيّت كند واقع مى‏شوند . و اين كه فرمود خوراك هر خورنده‏اى هستيد ، كنايه از اين است كه هر كس بخواهد مى‏تواند در اموال و ثروت و نعمتهاى خداداديشان دست اندازى كند . و اين كه فرمود صيد هر صيّادى قرا مى‏گيريد ، كنايه از اين است كه هر كس بخواهد مى‏تواند آنها را به دام اندازد و نابود سازد . الفاظ : « غرض » ، « اكله » و « فريسه » را براى مردم بصره استعاره آورده است و مناسبت تشبيه در آنها روشن است . امام ( ع ) در اين گفتار رعايت سجع را فرمود به طورى كه در دو جمله اوّل و دو جمله بعدى سجع مطرّف و در سه جمله آخر سجع متوازى وجود دارد .