و من دعاء له ع يلتجئ إلى

متن ترجمه آیتی ترجمه شهیدی ترجمه معادیخواه تفسیر منهاج البرائه خویی تفسیر ابن ابی الحدید تفسیر ابن میثم

[ 162 ] 216 از دعاهاى آن حضرت ( ع ) است : اَللَّهُمَّ صُنْ وَجْهِي بِالْيَسَارِ وَ لاَ تَبْذُلْ جَاهِيَ بِالْإِقْتَارِ فَأَسْتَرْزِقَ طَالِبِي رِزْقِكَ وَ أَسْتَعْطِفَ شِرَارَ خَلْقِكَ وَ أُبْتَلَى بِحَمْدِ مَنْ أَعْطَانِي وَ أُفْتَتَنَ بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنِي وَ أَنْتَ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ كُلِّهِ وَلِيُّ اَلْإِعْطَاءِ وَ اَلْمَنْعِ إِنَّكَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ 24 28 3 : 26 يسار : بى‏نيازى اقتار : تنگدستى و نيازمندى « خدايا آبروى مرا با توانگرى نگهدار ، و موقعيت مرا به تنگدستى از بين مبر ، تا محتاج نشوم كه از روزى خواران تو ، درخواست روزى و از شريران خلق تو ، طلب عطوفت و احسان كنم و به ستايش كسى كه به من بخشش كرده و نكوهش شخصى كه به من عطايى نداده است ، مبتلا نشوم ، و حال آن كه تو صاحب اختيار همه اينها هستى و منع و عطا در دست تواناى توست و تو ، بر هر چيز ، قادر و توانايى . » در اين فصل امام ( ع ) دعا كرده و از خداوند خواسته است كه او را بى‏نياز كند و از تنگدستى و لوازم آن به وى پناه برده است ، غنا و بى‏نيازى مطلوب حضرت ، آن مقدارى از مال دنياست كه با قناعت و ميانه روى نيازهاى ضرورى او را بر طرف كند ، نه اين كه بيشتر از حد نياز به دست آورد و براى خود اندوخته [ 163 ] كند و نه گشايش دادن به زندگى بيش از نياز چنان كه در ميان اغلب مردم معروف است . پيداست كه دعا براى بى‏نيازى به معناى خاصّ اول پسنديده است ولى درخواست ثروت بر وجه دوم كه اغلب مردم نظر دارند نكوهيده و ناپسند است ، فقر و بى‏چيزى آن است كه آدمى محتاج به سؤال از مردم شود ، و اين ، خود لوازمى را در پى دارد كه انسان را از توجه به خدا و پرستش او باز مى‏دارد و آن لوازم از اين قرارند . 1 نخستين پى‏آمد چنين فقرى ، به پستى گراييدن شخصيت انسان و كم شدن آبرو و حرمت اوست و چون آبرومندى و بى‏نيازى مانند دو امر متلازمند كه هيچ كدام بدون ديگرى تحقق نمى‏يابد ، امام ( ع ) فقر را از بين برنده آبرو و شخصيت انسان قرار داده است ، همچنان كه از بين برنده غنا و بى‏نيازى است ، چنان كه ابو طيّب در شعر خود به اين ملازمه اشاره كرده است . فلا مجد فى الدنيا لمن قلّ ماله و لا مال فى الدنيا لمن قلّ مجده يعنى كسى كه مال ندارد در دنيا آبرو ندارد ، و كسى كه كم اعتبار باشد مالى نخواهد داشت . موقعيت و آبرو هم داراى مراتبى است ، اگر در به دست آوردن آن ، خدا اراده شود مايه عزّت و شرافت دين خداست و اگر به منظور كمك گرفتن بر اداى حقوق الهى و اطاعت فرمان خدا باشد همان وجه مطلوب و پسنديده‏اى است كه امام ( ع ) آن را از خدا خواسته تا با داشتن چنين موقعيّتى از مردم دنيا مستغنى و بى‏نياز شود و اين همان چيزى است كه خداوند به پيامبران خود داده است چنان كه مى‏فرمايد : « . . . يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسيحُ عيسَى بنُ مَرْيَمَ وَجيهاً فِى الدُّنيا وَ الآخِرَةِ [ 1 ] » و اگر انسان ، موقعيت و آبرو را به منظور فخر فروشى و عزت دنيا [ 1 ] سوره آل عمران ( 3 ) آيه ( 45 ) يعنى : اى مريم تو را به كلمه‏اى كه نامش مسيح ، عيسى بن مريم است بشارت مى‏دهد كه در دنيا و آخرت آبرومند و از مقربان درگاه خداست . [ 164 ] بخواهد ، مذموم و ناپسند است . 2 دومين پى‏آمد فقر و تنگدستى ، آن است كه آدمى مجبور مى‏شود ، دست نياز به سوى مردمى دراز كند كه به هيچ وجه شايستگى آن را ندارند ، زيرا سراسر وجود آنان نياز و احتياج است ، و چون لازمه اين كار تواضع و فروتنى در نزد غير خداست و انسان را از توجه و رو آوردن به معبود حقيقى باز مى‏دارد ، نوعى پستى و بدبختى است كه بايد از آن به خداوند پناه برد ، و در همين زمينه امام چهارم على بن الحسين ( ع ) در دعاها و مناجاتهاى خود در پيشگاه پروردگار عرض مى‏كند : تويى كه خود را به بى‏نيازى از آفريدگانت ستوده‏اى و شايسته‏اى كه از آنان بى‏نياز باشى ، و تو آنان را به فقر و احتياج ، نسبت داده‏اى و به حق ، آنان نيازمند به تو هستند ، پس كسى كه بخواهد دوستيش را با تو محكم كند و به واسطه وجود تو فقر و نياز را از خود دور سازد حاجت خويش را به سوى اهلش برده و براى برآوردن آن از راه صحيح وارد شده است ، اما كسى كه نزد آفريدگان اظهار تنگدستى كند و از آنان طلب حاجت كند و غير تو را سبب رفع نياز خود بداند ، به نوميدى گراييده و سزاوار نرسيدن به احسان و نيكى تو شده است [ 2 ] . و اين كه امام زين العابدين ( ع ) فرد اخير در دعاى خود را سزاوار نرسيدن به احسان از ناحيه خداوند دانسته است به آن دليل است كه بر اثر حاجت خواستن از غير خدا و توجه به ديگران قابليت و شايستگى شمول پرتو رحمت و احسان ولى نعمت حقيقى را از دست داده است . طالبى رزقك ، منظور از اين جمله در خطبه امام ( ع ) آن است كه ديگر كسان غير از تو لياقت آن را ندارند كه چيزى از آنان خواسته شود . 3 سومين پى‏آمد احتياج و فقدان اعتبار ، حاجت خواستن و طلب ترحم [ 2 ] ترجمه قسمتى از دعاى شماره 13 صحيفه سجاديه . [ 165 ] از فرومايگان و اشرار است ، زيرا گاهى فقر و نياز چنان شديد مى‏شود كه آدمى را وادار مى‏كند به نااهلان رو آورد و از آنان درخواست ترحم كند و به تجربه ثابت شده است كه ترحم خواستن از ناكسان و اشرار و دراز كردن دست نياز به طرف آنان ، در ذايقه نيكان و صاحبان مروّت ، از داروى تلخ و سمّ مهلك ناگوارتر است . 4 پى‏آمد چهارم تنگدستى و نيازمندى آن است كه آدمى ناچار مى‏شود كسانى را كه به وى بخشش و مساعدت كرده‏اند ، بستايد و آنانى را كه كمك نكرده‏اند نكوهش و مذمّت كند ، و اين خود صفتى است كه انسان را از توجه به خدا و روآوردن به قبله حقيقى باز مى‏دارد . و او در عبارت و انت ، واو حاليّه است . يعنى خداوندا حيثيت و آبروى مرا با فقر و احتياج ، بى‏مقدار مكن كه به سبب آن دچار اين ناگواريها شوم ، در حالى كه تو هستى كه با احاطه قيوّمى خود بر همه سببهاى عالم وجود برترى دارى و از همه شايسته‏ترى كه به هر كس آنچه بخواهى عطا كنى و آنچه بخواهى منع نمائى ، تو سر چشمه بذل و بخشش و غنا و بى‏نيازى هستى ، زيرا احتياجى به خلق ندارى و تمام آفريدگانت در جهات ظاهرى و معنوى به تو نيازمند و محتاجند چون قدرت بى‏پايان تو سراسر ممكنات را در تسخير دارد . توفيق از خداوند است .