اوقات فراغت؛ فرصتها و تهدیدها

بازدید : 72
۱۴۰۱ سه شنبه ۲۴ خرداد

اوقات فراغت، به معنای رها بودن از الزامات اجتماعی و شغلی است. اوقات فراغت، زمینه ای مناسب برای شکوفایی استعدادها و درمان نابسامانی های فردی و اجتماعی است. از سوی دیگر اوقات فراغت، می تواند عاملی برای انحراف اخلاقی جوانان باشد. برنامه ریزی مناسب برای اوقات فراغت جوانان ضرورت دارد؛ چرا که صاحبان زر و زور از اوقات فراغت برای به ابتذال کشاندن جوانان سوء استفاده می کنند. برنامه های اوقات فراغت باید دارای تعادل باشد؛ ورزش، سیر و سفر، روی آوردن به کارهای دستی و هنری و مطالعه، از راه های غنی سازی اوقات فراغت به گونه ای مناسب و سودمند است.

مفهوم شناسی اوقات فراغت

فراغت، در لغت به آسایش و آسوده شدن از کار روزانه معنا شده است. در لغت لاتین نیز فراغت، معادل «leisure» به معنای رخصت و رهایی از اشتغال و کار آمده است. در اصل، اوقات فراغت، فرصت هایی است که انسان مسئولیت پذیر هیچ گونه تکلیف یا کار موظفی را عهده دار نیست و زمان در اختیار اوست تا با میل و انگیزه شخصی به امر حاضر بپردازد.

در تعریف اوقات فراغت، مفهوم رضایت، انگیزه و عامل انتخاب، نقش اساسی دارد. در حقیقت برجسته ترین ویژگی اوقات فراغت، این است که انسان از روی رضایت باطنی و انگیزه شخصی، از میان مجموعه متنوع و گسترده ای از فعالیت ها، به اختیار خویش یکی را برگزیند.

ناگفته نماندکه اوقات فراغت به معنی بی کاری، وقت آزاد یا وقت مرده نیست، بلکه ضرورتی است که انسان، رها از برنامه ها و وظایف شغلی، مدرسه ای و اجتماعی خویشتن با رضایت و اختیار کامل عهده دار چگونگی گذران عمر خویش می شود. به سروده مولانا:

مصلحت آن است تا یک ساعتی

قوّتی گیرند و زور و راحتی

انسان موجودی است که همواره با خود، اجتماع، طبیعت و خدا در ارتباط است و هر یک از آنها الزاماتی برای او به همراه می آورد. حال اگر آدمی از این گونه تعهدات مذهبی، اجتماعی و شغلی رهایی یافت و فرصتی آزاد داشت تا از بایدها و نبایدها آسوده خاطر باشد، به اوقات فراغت دست یافته است.

کارکردهای اوقات فراغت

اوقات فراغت می تواند کارکردهای مختلفی داشته باشد. اوقات فراغت موجب می شود تا تکرار و یکنواختی در زندگی پیش نیاید. خستگی های جسمی و روحی موجب کسالت و سستی در انجام وظایف نشود. بر این اساس می توان فواید اوقات فراغت را به این ترتیب ذکر کرد:

1- رفع خستگی های ناشی از کارهای روزمره؛ به هر حال، هر شخصی، توانی محدود دارد، کار مداوم و یکنواخت موجب خستگی جسمی و روحی می شود، اوقات فراغت اگر به درستی مدیریت شود می تواند خستگی ها را رفع کند؛

2- بالا بردن بازده کار؛ اوقات فراغت موجب بازیابی و بازسازی توانایی های افراد می شود و در نتیجه بازده کاری آنان را بالا خواهد برد.

3- جلوگیری از افسردگی های روحی و خستگی های جسمی: اوقات فراغت می تواند بسیاری از مشکلات روحی و روانی و اضطراب ها و ترس ها و خشم ها را کنترل کند و در نتیجه موجبات آرامش روحی و آسایش جسمی را فراهم کند؛

4- رشد اجتماعی: در صورتی که اوقات فراغت را در فعالیت های اجتماعی سپری کنیم، موجب رشد اجتماعی افراد و بهبود روابط اجتماعی می شود؛

5- پیشگیری از آسیب های اجتماعی: مدیریت درست اوقات فراغت و ساماندهی آن در جهت فرهنگ سازی می تواند زمینه شکل گیری بسیاری از آسیب های اجتماعی را از بین ببرد.

6- رونق اقتصادی: اوقات فراغت اگر به درستی ساماندهی شود می تواند موجب رونق اقتصادی مردم شود. به عنوان مثال، اگر همگی مردم یا بخش اعظمی از آنان به این توصیه قرآن مبنی بر سیر و سفر در زمین عمل کنند در آن صورت شاهد رشد و رونق اقتصادی در بسیاری از مناطق جهان خواهیم بود.

7- فرصتی برای تقویت ایمان و عبادت بیشتر: یکی از بهترین کارها در اوقات فراغت این است که به امور عبادی و دینی خود بیشتر بپردازیم. اطلاعات و آگاهی های دینی و مذهبی خود را بالا ببریم. امام علی (علیه السلام) در تفسیر آیه شریفه «وَ لا تَنْسَ نَصِیبَک مِنَ الدُّنْیا» می فرماید:

لا تنس صحتک و قوتک و فراغک و شبابک و نشاطک أن تطلب بها الآخرة؛ (معانی الاخبار، ص 325)

فرامونش نکن که از تن درستی، نیرومندی، فراغت، جوانی و نشاط خود برای طلب آخرت استفاده کنی. (شریفی، احمد حسین؛ همیشه بهار (درس آداب و سبک زندگی اسلامی)، ص: 77)

اوقات فراغت، همواره بستر مناسبی برای خلاقیت هاست. از آن جا که ذهن انسان در اوقات فراغت، به فعالیت موظفی مشغول نیست، انسان می تواند فارغ از قالب های از پیش طراحی شده، پیرامون مسائل مورد علاقه، فعالیت داشته باشد. انسان در اوقات فراغت، می تواند با طیب خاطر و آزادانه اندیشه نموده، در حل مسائلی که در حوزه شناختی او مطرح هستند، از تفکر واگرا بهره گیرد؛ همان تفکر واگرا یا خلاقی که خمیرمایه نوآوری ها و اختراعات بشری است.

تحقیقات انجام شده در زمینه ویژگی های افراد خلاق توسط سیسک (1985م.)، نشان می دهد که آنان علاوه بر این که از هوشی سرشار، صداقت، صراحت و انعطاف پذیری برخوردار هستند، از اوقات فراغت خود حداکثر بهره را گرفته، با آزاداندیشی و تفکر واگرا، مسائل مختلف را بررسی می کنند و به راه حل های نو دست می یابند. (پرسمان شهریور 1385، شماره 48)

جامعه شناسی اوقات فراغت

فراغت، وقتی است که همه افراد خانواده، رها از کارهای روزانه، بنا به علاقه های مشخصی، مشغول کاری می شوند. در چنین حالتی، حوزه فردی شخص بیشتر خودنمایی می کند و حضور خانوادگی و اجتماعی او کم رنگ تر است. فرد در حال و هوای شخصی خود است و به گفته جامعه شناسان، کاری انجام می دهد که لازم نیست بعد اقتصادی داشته باشد. برای مثال، عبادت می کند یا به میهمانی می رود، به باشگاه های ورزشی سر می زند، تلویزیون تماشا می کند، به پارک و سینما می رود یا برای مدتی از شهر خارج می شود و به دامان طبیعت سفر می کند. حتی می تواند اوقات فراغتش را به گفت وگو با بستگان نزدیک یا مطالعه بپردازد. بر اثر این کارها، خلاقیت و شخصیت فردی او پرورش می یابد و جسم و روحش به نشاط و آرامش می رسد. البته این فعالیت ها در صورتی رضایت بخش خواهد بود که با ندانم کاری و سردرگمی همراه نباشد و فرد، کلافه و آواره به دنبال پیدا کردن راهی، فقط برای وقت کشی نباشد.

اینکه هر فردی متعلق به کدام قشر اجتماعی باشد و در چه مکان و دوره ای زندگی کند و فرهنگ، امکانات مالی و موقعیت های اجتماعی اش چه باشد، همگی بر نوع گذران اوقات فراغت او اثر خواهد گذاشت.

اوقات فراغت در آموزه های دینی

تابستان که فرا می رسد حرف و حدیث در مورد اوقات فراغت و نحوه گذراندن این اوقات بالا می گیرد.

سؤالی که در این چند خط می خواهیم به آن بپردازیم این است که ایا در فرهنگ قرآنی جایی هم برای گذراندن اوقات فراغت باز شده است؟

اساساً نگاه قرآن به مقولاتی چون تفریح،سرگرمی،بازی و… که معمولاً این اوقات را با آنها پرمی کنیم چیست؟

در فرهنگ قرآنی و در جامعه پیامبرپسند،فراغت مطلق به معنای وقت گذرانی بیهوده و عبث وجود ندارد.در ایات متعددی از قرآن اشتغال به «لغو»که همان بیهوده گذرانی است نهی شده است.مؤمن باید پایان کار مفیدی را با آغاز کار مفیدی دیگر گره بزند.(فَإذا فَرَغتَ فانصَبْ.چون از کاری فراغت یافتی به کار مهم دیگری بپرداز.) (سوره انشراح، ایه 7)

اما تفریح،گشت وگذار،بازی و سرگرمی و به طور کلی استفاده از لذتهای مشروع دنیا به خودی خود لغو و بیهوده گذارانی نیست. زیرا این امور جزء نیازهای زیستی و روانی انسان است و بدون آنها انسان دچار رکود،افسردگی و جمود می شود.

ازاین روست که قرآن استفاده از«طیّبات» را که همان لذت های مشروع دنیوی است برای مؤمنان توصیه می کند و تأکید دارد که نباید آنها را بر خود حرام کرد. [لاتُحَرّ موا طَیباتِ ما أَحلَّ اللهُ لَکُم ولا تَعتَدوا إِنَّ اللهَ لا یحِبُّ المُعتَدینَ؛ چیزهای پاکیزه ای را که خدا برای استفاده شما حلال کرده حرام مشمارید و از حد مگذرید،که خدا از حد گذرندگان را دوست نمی دارد. (سوره مائده،ایه78)] اما حدود الهی را باید در این امور پاس داشت و از خط قرمزهای معین شده تعدّی نکرد.خط قرمزهایی که قرآن معرفی می کند یکی نیامیختن این امور با محرمات الهی است که در آن صورت آدمی مصداق «تَفرَحونَ فی الاَرض بِغیرِ الحَقّ». آنانی که در زمین به شیوه نادرستی شادمانی می کنند، (سوره فاطر،ایه 75) خواهد بود و دیگری،عدم اسراف و افراط در اشتغال به این لذتها و به عبارت دیگر«حد نگاه داشتن»است. (بشارت تیر و مرداد 1381، شماره 29)

مدیریت و برنامه ریزی اوقات فراغت

پدر و مادر باید نظارت دقیق و حساب شده ای بر روی اوقات فراغت فرزندان خود داشته باشند و حتی بیش از آنچه به دوران تحصیل آنها در مدرسه توجه می کنند، باید به برنامه ریزی روزهای فراغتشان همت گمارند. متأسفانه بسیاری از اولیای دانش آموزان به محض پایان سال تحصیلی، فرزندان را به حال خود رها می کنند یا آنکه تمام زمان فراغت آنان را با برنامه های دلخواه خود و بدون مشورت با فرزندانشان پر می سازند. با این کار، در کنار صرف هزینه های هنگفت برای اجرای خواسته هایشان، در جهت بروز خلاقیت ها و شکوفایی استعدادهای نهان فرزندان خود هیچ تلاشی نمی کنند.

پر نبودن اوقات فراغت، سبب دل زدگی از تحصیل و افت تحصیلی می شود. نوجوانی که اوقات فراغت، اعم از روزهای تعطیل یا اوقات خارج از مدرسه یا تعطیلات تابستانی را بدون برنامه و هدف و انگیزه در خانه یا کوی و برزن به بیهودگی می گذارند، افزون بر اینکه از بدآموزی محیط در امان نخواهد بود، به تنبلی و وقت کشی نیز عادت خواهد کرد. والدین باید برای پر کردن اوقات فراغت فرزندان، مقدمات لازم را بچینند و نسبت به آن، نه تنها بی توجه نباشد، بلکه کاملاً هدفمند و حساس عمل کنند.

همچنین والدینی که بدون در نظر گرفتن نیازهای روحی، شرایط سنی و علاقه فرزندان خود، اوقات فراغت آنان را به شکل مستبدانه پر می کنند، نه تنها کمکی به شکوفایی استعدادهای بالقوه آنان نمی کنند، بلکه خستگی و کسالت روحی فرزندان خود نیز می شوند.

غنی سازی اوقات فراغت

جوان باید در زندگی اش برنامه و نظم داشته باشد تا اوقاتش چراگاه وسوسه های شیطانی نگردد. او باید از تفریح و ورزش برای سالم سازی بدن در جهت پرورش روح، استفاده کند؛ زیرا تفریح سالم، انسان را از ملالت کاری های یک نواخت زندگی، رهایی می دهد؛ از همین روست که حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «فرح و شادمانی، باعث وجد و نشاط روح می شود.» متأسفانه بعضی از جوانان ما نمی دانند چگونه از اوقات فراغت خود بهره برداری کنند. گاهی در خلال ایام تعطیل و فراغت مرتکب گناه می شوند و دست به کارهای نامشروع می زنند و در نتیجه، موجبات کسالت و پشیمانی خود و دیگران را فراهم می سازند؛ بنابراین جوان می تواند قسمتی از فرصت های خود را پس از مطالعه دروس و ورزش و انجام فعالیت های جسمی و هنری با دوستان خوب اختصاص دهد؛ از این رو انجام اعمال زیر را در ایام فراغت پیشنهاد می کنیم:

استفاده از نرمش و حرکت های سبک، به طور مرتب و روزانه؛ و یا هفته ای یک بار پرداختن به ورزش های سنگین مانند کوهنوردی، شنا، والیبال، فوتبال، کشتی و...؛ ولی نباید تمام اوقات فراغت صرف ورزش شود، بلکه باید دقت داشت تا با برنامه ریزی، از فرصت ها استفاده شایسته ای به عمل آید.

هر جوانی باید استعدادهای ذوقی خود را نیز شناسایی کند و با اختصاص وقت مناسبی آن را پرورش دهد؛ مثلًا می توان در زمینه نقاشی، عکاسی، خطاطی، شعر، مکانیک، الکترونیک و مانند آنها، پس از خستگی از مطالعه، پاره ای از فرصت های مرده را که معمولًا بدون استفاده باقی می مانند، به این قبیل امور تفنّنی اختصاص داد تا ضمن استفاده بهینه از وقت، جوان بتواند فنون و هنرهای دیگر و احتمالًا ضروری را نیز فرا بگیرد.

پرداختن به امور ذوقی از این جهت اهمیت دارد که اولًا، بر توانایی انسان می افزاید و دیگر آن که سبب تلطیف روح می شود و زندگی را از حالت خشک و بی روح، خارج ساخته، شخصیت انسان را به صورت چند بُعدی (نه یک بعدی) رشد می دهد.

- در مطالعه باید علاوه بر کتب درسی و کتاب های مفید در زمینه های اعتقادی، اخلاقی، تاریخی و سیاسی، به افزایش اطلاعات عمومی و فراگیری تجوید و قرائت قرآن و زبان های خارجی نیز توجه داشت و در زمینه های مختلف بر اطلاعات خود افزود تا سبب وسعت دید شود.

- پاره ای از مهارت های فنی و عملی نیز در زندگی مورد نیاز است و بهتر است در دوران جوانی با استفاده از اوقات فراغت به فراگیری آنها پرداخت؛ مانند تعمیر وسایل مکانیکی، برقی و... که ما را برای زندگی آینده آماده تر می سازد.

از این رو، باید همه جانبه اندیشید. همه جانبه برنامه ریزی کرد و به پرورش استعدادهای فکری، ذوقی، هنری و علمی پرداخت تا دیدی واقع بینانه و شخصیتی جامع به دست آورد و طبیعتاً به کمال انسانی نزدیک تر شد.

آسیب شناسی اوقات فراغت

همه افراد در نحوه گذران اوقات فراغت خود یکسان نیستند. متأسفانه برخی افراد هیچ برنامه ای برای این کار ندارند. به همین دلیل، بدترین لحظات زندگی آنان زمان های فراغت از کار است. اوقات فراغت برای چنین افرادی معنایی جز اوقات بیکاری ندارد. پرسه زدن در خیابان ها، ایستادن در کوچه و خیابان و یا مشکل تراشی برای اطرافیان محصول چنین نگاهی به اوقات فراغت است. برخی دیگر ممکن است با تماشای تلویزیون و گوش دادن به رادیو و امثال آن اوقات فراغت خود را به گونه ای سپری نمایند. چنین افرادی نیز در اغلب موارد بی برنامه اند. البته اگر با برنامه ریزی زمان هایی از خود را به تماشای تلویزیون و امثال آن اختصاص دهیم، اشکالی ندارد. آنچه که اشکال دارد برخورد منفعلانه با این مسأله است. نباید به دلیل بی برنامگی و از روی بی حوصلگی با شبکه های مختلف تلویزیونی و رادیویی و ماهواره ای و امثال آن خود را سرگرم کنیم. چنین حالتی ممکن است انسان را به بسیاری از ناهنجاری های اخلاقی و اجتماعی بکشاند.

آنچه اسلام از ما می خواهد این است که فعالانه با اوقات فراغت خود برخورد کنیم و با مدیریت صحیح و برنامه ریزی همه جانبه بهترین بهره ها را از اوقات فراغت خود ببریم. توشه جسمی و روحی لازم را برای زمان های فعالیت و کار باید از همین اوقات فراغت فراهم نمود. (شریفی، احمدحسین؛ همیشه بهار (درس آداب و سبک زندگی اسلامی)، ص: 82)

اوقات فراغت در سیره بزرگان

اوقات فراغت امام خمینی رحمه الله، رهبر یک جامعه در جوانی چگونه گذشت؟ مگر می شود یک رهبر مثل بقیه جوان ها، شور و شوق داشته باشد؟

شاید همیشه در جدیت و سیاست و تفکر، گذشته است.

شهید محلاتی در کتاب 15 خرداد نقل کرده است که امام در جوانی طلبه خشکی نبودند که همیشه مثلاً روزه بگیرند، ذکر بگویند، نخندند و تفریح نکنند. اوقات فراغت هم داشتند؛ نظیر اینکه شب های پنجشنبه دور هم جمع بشوند و یک کبابی بخورند یا در مدرسه یه کته ای درست کنند.

مقام معظم رهبری و اوقات فراغت: تفریح من در محیط طلبگی خودم در دوران جوانی، حضور در جمع طلبه ها بود. به مدرسه خودمان می رفتیم. جو طلبه ها برای ما شیرین بود طلبه ها دور هم جمع می شدند، صحبت و گفتگو و تبادل اطلاعات می کردند و حرف می زدند. محیط مدرسه برای خود طلبه ها، مثل یک باشگاه محسوب می شد. در وقت بیکاری، آنجا دور هم جمع می شدند. علاوه بر این، در مسجد گوهرشاد مشهد هم مجمع خیلی خوبی بود. آنجا هم، افراد متدین، طلاب، روحانیون و علما می آمدند، می نشستند و با هم بحث علمی می کردند، بعضی هم صحبت های دوستانه می کردند.

در سایه سار قلم

می فرماید که «دو نعمت خطیر است که حضرت الله تعالی به بندگان عنایت فرموده و اکثر، قدر آن نمی شناسند و به ضایع صرف می کنند و خُسرانِ آن بر خود لازم می دارند: یکی نعمت تندرستی است که پرداختن به امور دنیوی و اخروی بدو میسّر است، و دیگری، نعمت امن و فراغت خاطر است که صحّت تمامی اعمال اخروی موقوف است بر آن، چه مادام که خاطر مشوّش و پریشان بود، هیچ عملی مقبول و منظور آن حضرت نگردد؛ چراکه خداوند به صورت اعمال نمی نگرد بلکه به قلب و خاطر توجه دارد».

نکته ای سعادتمند! مقصود از آفرینش عالم، وجود بنی آدم است و مطلوب از وجود بنی آدم، معرفت و محبّت حق است ـ تَقَدَّسَ و تَعَظَّم ـ که دولت ابدی بدان منوط و سعادت جاودان بدان مربوط است. و بزرگ ترین اسبابِ اکتساب معرفت و محبّت، سرمایه اوقات و ساعات است که چون طالب عاشق و سالک صادق آن را به مواظبت بر طاعات و مداوت بر عبادات صرف نماید، عنایت حق به استقبال او آید و راه های هدایت بر روی او بگشاید، انوار معرفت در دل او جای می گیرد و جان او مخزن اسرار محبّت گردد و دولت ابدی و سعادت جاوید یابد و خاتمه احوال او از خسران مصون ماند و عاقبت اعمال و افعال وی از حسرت و ندامت در امان ماند.

عمر را می دان غنیمت هر نَفَس   

چون رَوَد، دیگر نیاید باز پس

هر دمی کان صرف طاعت می کنی

وز فراغ دل عبادت می کنی

قُربتی با حق همی آید پدید         

دور می گردی ز شیطان مَرید

 

حوزه دات نت/

دریافت کد : توجه : شما میتوانید با تغییر مقادیر width و height در کد فوق عرض و ارتفاع دلخواه خود را تنظیم کنید.
نظر شما :
captcha
  • محل تبلیغ شما در پورتال مناظره و گفتگو
اوقات فراغت، به معنای رها بودن از الزامات اجتماعی و شغلی است. اوقات فراغت، زمینه ای مناسب برای شکوفایی استعدادها و درمان نابسامانی های فردی و اجتماعی است. از سوی دیگر اوقات فراغت، می تواند عاملی برای انحراف اخلاقی جوانان باشد. برنامه ریزی مناسب برای اوقات فراغت جوانان ضرورت دارد؛ چرا که صاحبان زر و زور از اوقات فراغت برای به ابتذال کشاندن جوانان سوء استفاده می کنند. برنامه های اوقات فراغت باید دارای تعادل باشد؛ ورزش، سیر و سفر، روی آوردن به کارها
 
نقش سلبریتی ها رادر انتخابات وتاثیربراذهان عمومی چه میزان میباشد
صددرصد
17%
 
بالای پنجاه درصد
34%
 
پایین پنجاه درصد
12%
 
تاثیری ندارد
36%