مناظره محتسب و مست | از مولانا و پروین اعتصامی

بازدید : 135,422
۱۳۹۲ چهارشنبه ۱۴ فروردين

مقایسه دو شعر: :

 
1- شیوه ی انتخاب شده برای سرودن هر دو مناظره است
2- شخصیت های اصلی این دو سروده محتسب ( پاسبان) و مست  می باشند
3- محتسب شعرمولانا آرام اما محتسب در شعر  پروین خشن و بدرفتارست
4- در شعر پروین مستی یک جرم سنگین اجتماعی ست و برای مجازات مست در شعر پروین حتی محتسب او را تهدید به اجرا ی حد هم می کند .
5- در هر دو شعر با  یک پدیده ی بسیار گسترده وفراگیر اجتماعی به نام رشوه روبرو هستیم .در هر دو شعر محتسب از مست تقاضای رشوه می کند ولی محتسب شعر مولانا  خیلی آشکارا و واضح تقاضای رشوه نمی کندولی محتسب شعر پروین آشکارا تقاضای دینار و بعد از آنکه مست این خواسته او را اجابت نمی کند از او می خواهد تا جامه اش را برای غرامت به او بدهد ولی هر دو مست چیزی حتی جامه ای ارزشمند برای پرداخت غرامت ندارند.
6- در شعر پروین مقام های حکومتی که از آنها نام برده شده است گسترش بیشتری دارند (قاضی_والی_داروغه_محتسب)تا زمان مولانا . ولی این گسترش دلیل بر ایجاد عدالت در حکومت نیست چون همه آنها آلوده ی فساد هستند.
 
منابع:
1.       زندگی نامه شاعران ایرانی از رودکی تا امروز    نوشته ی :شکیبا –پروین  انتشارات هیرمند 1379
2.       شرح جامع مثنوی معنوی  دفتر دوم        تالیف:زمانی-کریم   انتشارات اطلاعات تهران 1379
3.       دیوان اشعار پروین اعتصامی به کوشش دکتر حسن احمدی گیوی    نشر قطره  1371  
 

 


مناظره چیست؟ :

 
يكي از انواع شعر فارسي از لحاظ محتوا و درونمايه مناظره است.
 
مناظره در لغت:«مباحثه كردن و بحث با يكديگر درباره حقيقت و ماهيت چيزي, يا با هم سؤال و جواب كردن است.» و به تعبيري ديگر مكالمه و گفت‌وگويي است دو طرفي (Dialogue) كه هر طرف با استدلال و ارائه براهين, سعي مى كند كه برتري و فضيلت خويش را بر ديگري به اثبات برساند.
از لحاظ علم منطق, مناظره:«توجه متخاصمين است در اثبات نظر خود, در مورد حكمي و نسبتي از نسبتها براي آشكار كردن حق و صواب»
 
در تعریف مناظره نوشته اند: « ژرف ساخت مناظره ... حماسه است، زیرا در آن، میان دو کس یا دو چیز بر سر برتری و فضیلت خود بر دیگری نزاع و اختلاف لفظی درمی گیرد و هر یک با استدلالی خود را بر دیگری ترجیح می نهد و سرانجام یکی مغلوب یا مجاب می شود.» (شمیسا ، ۱۳٦۹ :۲۲٧ )
در این تعریف ، جدال میان دو تن است بر سر اثبات برتری، و شاید برتری، که از راه زبان خود را نشان می دهد، همان حق باشد .
در تعریفی عام تر از مناظره، چنین نوشته اند: « آن است که شاعر یا نویسنده ، دو طرف را برابر هم قرار دهد و آن ها را بر سر موضوعی به گفت و گو وادار کند و در پایان یکی را بر دیگری غالب گرداند.» (داد، ۱۳۸۳ :۴۵۰)  
 

 


تاریخچه ای از مناظره در ادبیات فارسی :

 
كاربرد شيوه مناظره يا سؤال و جواب در ادبيات فارسي سابقه‌اي طولاني دارد. مناظره، شيوه ي مخصوص ايرانيان به ويژه ادبيات شمال و غرب اين سرزمين بوده و در ميان شعراي اسلامي بيش تر اختصاص به سرزمين هاي آذربايجان و عراق دارد (اعتصامي ، ديوان : پ) اولين نمونه از اين سبك را در ادبيات قبل از اسلام و در آثار بازمانده از زبان پهلوي, مي توان ديد. درخت آسوري (آسوريك) منظومه مفاخره آميزي است ميان بز و نخل كه به زبان پارتي يا پهلوي اشكاني سروده شده است.
 
درخت آسوري با توصيف كوتاهي از يك درخت, بى آنكه صراحتاً از آن نام برده شود, به شكل معما يا چيستان, از زبان شاعر آغاز مى شود(بند1) و با اين توصيف شنونده يا خواننده پي مى برد كه منظور نخل است. آن گاه نخل خود فوائد خويش را براي بز برمى شمارد(بند1 تا 20) مانند فوائدي كه ميوه آن در بردارد با ابزارهايي كه از چوب و برگ و الياف آن ساخته مى شود. در بخش بعدي(بند21 تا 53) بز با او به معارضه برمى خيزد و او را تحقير و استهزاء مي كند و فوائد خود را مانند خوراكهايي كه از شير او درست مى كنند يا كاربردي كه شير او در مراسم ديني زرتشتي دارد و نيز ابزاهايي كه از اندامهاي او مانند پوست و پشم و روده و غيره مى سازند. برمى شمارد. سرانجام به زغم شاعر (بند54) بز پيروز مى شود. بنا به نوشته محمود روح‌الاميني اين منظومه از شاعري ناشناخته و شامل 121 بيت است و به عنوان سروده‌اي (فولکور) مردمی از روزگار كهن در ميان عامه مردم رواج داشته است. 
 
مبتكر فن مناظره در شعر فارسي دري, ابونصر علي بن احمد اسدي طوسي سراينده گرشاسب نامه است. مناظرات پنجگانه اسدي كه عبارت‌اند از :«عرب و عجم»؛ «آسمان و زمين»؛‌«نيزه و كمان»؛ «شب و روز»؛ و «مغ و مسلمان», در قالب قصيده به رشته نظم درآمده و شاعر در هر كدام گفت‌وگويي را «بين دو طرف تخيل كرده و دلايل هر يك را بر ترجيح خود نسبت به ديگري آورده و سرانجام يكي را مجيب و ديگري را مجاب ساخته و آن گاه به مدح ممدوح وارد شده است. البته تازگي كار اسدي در اين قصايد, باعث باقي ماندن آنها شده است وگرنه اين شاعر در قضيده سرايي يد طولاني ندارد.
 

 


پروین اعتصامی :

 

 

«پروین اعتصامی» با نام «رخشنده اختر فروزان آسمان شعر و ادب ایران در 25 اسفند سال 1285 در شهر تاریخی و ادب پرور تبریز دیده به جهان گشود.
 
وی تنها دختر خانواده بود و خانواده اعتصامی با داشتن سه فرزند پسر، دیگر صاحب دختر نشدند. پروین، با هوش و قریحه خدادادی که با نظارت و آموزش پدر خویش (یوسف اعتصام الملک آشتیانی) از خود بروز داد، بیش از برادران مورد توجه واقع گشت تا جایی که مرحوم اعتصامی تصمیم گرفت دختر خردسال را جهت آشنایی هرچه بیشتر با مفاهیم شعر و ادب به تهران بیاورد؛ بخصوص که همزمان با جریانات مشروطه طلبی در عصر قاجاریه، بازار شعر و ادبیات در عرصه مبارزات مطبوعاتی رونق خاصی یافته بود.
 

 


دریافت کد : توجه : شما میتوانید با تغییر مقادیر width و height در کد فوق عرض و ارتفاع دلخواه خود را تنظیم کنید.
نظر شما :
captcha
نظرات بینندگان
انتشار یافته : 39
یوسف ملکی  | ۱۳۹۸ يکشنبه ۴ اسفند
5
1
پاسخ
درود بر روح پاک بانو پروین اعتصامی
captcha
ناشناس  | ۱۳۹۸ چهارشنبه ۲۷ آذر
5
0
پاسخ
سلام ... بسیار عالی و لذت بخش بود.
captcha
ناشناس  | ۱۳۹۷ سه شنبه ۲۵ ارديبهشت
7
3
پاسخ
عالی
captcha
Maryam karami  | ۱۳۹۶ شنبه ۲۸ بهمن
10
5
پاسخ
سلام واقعا عالی....
ممنون از شما
من انسانی میخونم واقعا محتاج بودم به این شعر💙
captcha
ممد  | ۱۳۹۶ جمعه ۲۷ بهمن
10
9
پاسخ
کیف کردم
captcha
ممد  | ۱۳۹۶ جمعه ۲۷ بهمن
15
10
پاسخ
کیف کردم
captcha
امیرحسین  | ۱۳۹۶ سه شنبه ۱۷ بهمن
10
9
پاسخ
بسیار عالیست

captcha
پرنیان  | ۱۳۹۶ شنبه ۱۴ بهمن
9
7
پاسخ
به به به به به به بسیار زیبا
captcha
سلام دنبال افتان و خيزان در مولوي مي گشتم به پروين  | ۱۳۹۶ دوشنبه ۲۲ خرداد
15
8
پاسخ
عالي بود از سايت زيبا و نظرات اقا شهرام هم بسيار استفاده كردم
captcha
ناشناس  | ۱۳۹۶ جمعه ۸ ارديبهشت
11
15
پاسخ
آیا این بیت شعر ها بصورت مناضره هستند
captcha
Sepehr  | ۱۳۹۶ يکشنبه ۲۰ فروردين
13
18
پاسخ
به درد من خورد خوب بود.😙👦👍🦄🎶❤
captcha
شاهرخ  | ۱۳۹۵ جمعه ۲۰ اسفند
34
13
پاسخ
بهتراز این نمی شدممنون
captcha
الی  | ۱۳۹۵ يکشنبه ۸ اسفند
17
18
پاسخ
عالی بود با کار شما شعر خانم پروین را بهتر حفظ کردم
captcha
محمدحسین  | ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۴ بهمن
17
13
پاسخ
من چجوری شعر پروین اعتصامی را حفظ کنم
captcha
پاسخها
امیررضا  | ۱۳۹۶ سه شنبه ۲۹ فروردين
قشنگ
احمد  | ۱۳۹۵ جمعه ۸ بهمن
23
10
پاسخ
واقعا عالیه.دمتون گرم
captcha
حسام  | ۱۳۹۵ سه شنبه ۲۳ آذر
18
7
پاسخ
واقعا ممنون تشکر بابت این دوشعر زیبا
captcha
حمیدرضا  | ۱۳۹۵ دوشنبه ۳ آبان
20
8
پاسخ
خیلی عالی بود مشکلم با این شعر حل شد فقط خواهشآ فرق میان این دو شعر را هم در سایت قرار دهید................................تشکر
captcha
Elnaz  | ۱۳۹۵ يکشنبه ۲ آبان
20
10
پاسخ
عالی بود!عالی....
captcha
داوود  | ۱۳۹۵ پنج شنبه ۲۹ مهر
22
10
پاسخ
با احترام به نظرات دوستان ، شعر پروين به زبان پارسي است،
شعر مولوي نيز پارسي است
شعر نظامي گنجوي نيز پارسي است
اكثر شعرهاي استاد شهريار هم پارسي است
بدون اينكه بخواهيم تعصب زباني يا قوميتي داشته باشيم
همه اين عزيزان افتخار ايرانند
آذربايجان و گيلان و اصفهان و خراسان و فارس و٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠ همه جزء ايران عزيزند
حرفهايي كه بوي قوميت پرستي و تجزيه طلبي بدهد بهر شكلش مردود است و دلخواه دشمنان و اجانب
همين مردم غيور آذربايجان نگذاشتند آذربايجان از ايران جدا شود
همانگونه كه شهيدان فراوان از جمله برادران آذري زبان نگذاشتند خوزستان و ايلام و كرمانشاه و ..... در جنگ تحميلي از ايران عزيز جدا شود و در آينده هم نخواهند گذاشت
پس شعار زنده باد آذربايجان فقط در قالب زنده باد ايران مفهوم دارد نه به تنهايي
مليت همه ايرانيان جدا از ربان مادري ايرانيست و ملت آذري و ملت كرد و ملت بلوچ و ملت لر و ملت عرب خوزستاني نداريم و نخواهيم داشت بلكه همه مان ملت ايرانيم
وقتي دولت تركيه ادعاي تصاحب مولوي را در دنا مطرح مي كند همه دنيا بي ريشش ميخندند
همينطور وقتي جمهوري استان گونه آذربايجان در مورد نظامي گنجوي ادعايي مي كند باز همه دنيا را خنده فرا ميگيرد
پس بياييد وسط دعوا نرخ تعيين نكنيم
مولوي و شهريار و نظامي و پروين اعتصامي و رودكي و فردوسي متعلق به سرزمين و فرهنگ غني ايراني هستند و محدود كردن آنها به يك اقليم جغرافيايي خاص ظلم به آنان و تمام ملت ايران است
captcha
جعفر  | ۱۳۹۵ پنج شنبه ۱۹ فروردين
26
9
پاسخ
مگر میشود تبریز را کوچک شمرد، مگر میشود پروین اعتصامی زاده تبریز را کوچک شمرد.ما تبریزی ها به داشتن چنین نابغه ای افتخار میکنیم.پروین افتخار تبریز است و تبریز ی ها به احترام این بانوی نابغه تمام قد وایمیستن تا کل دنیا بداند و بفهمد که این دیار دیار آذربایجان است و پروین مادر این دیار است.آنایوردوم آذربایجان.سنی چوخ اایستیرم.جانیم سنع قوربان اولسون آذربایجان. یاشاسین آذربایجان.به فارسی معناش می شود: سرزمین مادری من آذربایجان. تورا خیلی زیاد دوست دارم.جان من فدای تو باشد آذربایجان. زنده آذربایجان
captcha
پاسخها
ما ایرانی ها به داشتن این بانوی بزرگ افتخار میکنیم  | ۱۳۹۵ سه شنبه ۲۳ آذر
نظر
تینا  | ۱۳۹۴ شنبه ۱۵ اسفند
15
9
پاسخ
بسیار عالی و مورد استفاده بود...و در تحقیقاتم بسیار کمک کرد ممنون از سایت خوبتون
captcha
ستایش  | ۱۳۹۴ سه شنبه ۲۶ آبان
23
18
پاسخ
به نظر من شعر های این بزرگواران عالیه
امیدوارم من هم بتونم مثل آنها شعر بگم
captcha
ابوذر آهنگر  | ۱۳۹۴ پنج شنبه ۱۵ مرداد
19
28
پاسخ
سلام. مرسی از این همه دقت و پژوهش. ولی جای افسوس دارد که شعر پروین که نوعی تقلید و کپی برداری است این همه معروف شده ولی قطعه ی مولانا که اصلی است و بکر این همه ناشناخته است و مورد بی مهری.
captcha
بهروز  | ۱۳۹۴ جمعه ۱۹ تير
20
16
پاسخ
این شعر زیبای پروین اعتصامی براستی که زبیاست وهمینطور شعر بلبل مورش ویا شعر مورسلیمان واغا بسیار زیبا ست
روحش شاد ویادش گرامیباد
captcha
ایرانلی  | ۱۳۹۴ جمعه ۸ خرداد
23
20
پاسخ
واقعا من تشکر می کنم که شعر پروین اعتصامی رو کامل و بدون سانسور گذاشتید! تا به حال تو هیچ سایتی من شعر اعتصامی رو به این کاملی نخونده بودم!
دوباره تشکر می کنم از این کارتون....
captcha
پاسخها
تامای  | ۱۳۹۶ دوشنبه ۲۹ خرداد
تو کتاب فارسیمونم همینو به طور کامل گذاشته بودن
آتی  | ۱۳۹۴ دوشنبه ۱۷ اسفند
آخه برای چی دوست دارید جو بدید...
سانسور چیه؟؟؟ کی این شعر سانسور شده ؟؟؟فکر می کنید همش باید یه چیز متفاوت بگید یا توهین کنید تا دیده بشید......
صبا  | ۱۳۹۴ پنج شنبه ۱۰ ارديبهشت
17
12
پاسخ
بسیار عالی بود مدتی بود از شعر دور بودم این مناظره ذهنم را زنده کرد
هر موقع خسته میشدم از کار از زندگی از اطراف مولانا و پروین و شمس و شعرای نامی بدادم میرسیدند مدتی دور بودم از همه این شادروانان ولی با خواندن این مناظره دوباره زنده شدم
سپاسگذار
captcha
پاسخها
MamMad  | ۱۳۹۴ شنبه ۳۱ مرداد
این شعر حتی توی کتاب درسی دبیرستان هم به این صورته !!
ناشناس  | ۱۳۹۳ شنبه ۲ اسفند
12
6
پاسخ
اگه میشه مناظره خسرو وفرهاد از نظامی رو هم بزارید
captcha
سجاد علیزاده  | ۱۳۹۳ چهارشنبه ۱۵ بهمن
13
11
پاسخ
به نظر مناظره مست و محتسب پروین اعتصامی به مراتب قوی تر از مناظره مست و محتسب مولانا هستش
captcha
نورا  | ۱۳۹۳ جمعه ۱۹ دي
12
11
پاسخ
خوب بود
captcha
ناشناس  | ۱۳۹۳ شنبه ۲۰ ارديبهشت
12
20
پاسخ
خوب بود فقط ی خورده وقتشو بیشر کنین :)
captcha
شهرام  | ۱۳۹۳ دوشنبه ۲۵ فروردين
26
16
پاسخ
بنده باید پوژش بطلبم اما فکر کنم داستان مست و محتسب مولانا اینجور روایت بشه درست تر است محتسب یا همون کسی که از مردم حساب کتاب پس می گیره از مست می پرسه تو مست هستی بگو چه خورده ای ؟؟ (توجه چون محتسب سبوی شراب را ناپاک می داند نمی خواهد به سبو دست زده و وضوی خود را باطل نماید لذا قصد دارد بدون دست بردن به این منبع فساد و تنها با پرسش از مست به ماهیت آنچه که مست خورد و باقی ان در سبو مانده پی ببرد) مست در جواب چه خورده ای به محتسب می گه از ان خوردم که در سبو هست (خوب کاملا واضح است محتسب توان دست بردن به سبو را در خود نمی یابد) لذا می پرسد خوب بگو ببینم انچه در سبو هست و تو از آن خورده ای چیست ؟؟ مست می گوید در سبو همان چیزی هست که من از ان خورده ام !! محتسب پاسخ می دهد خوب این که قابل دیدن نیست از اینجا (خفیست) حال دوستان می دانند در فلسفه هرگاه تعریف چیزی به چیز دیگر باشد و تعریف آن چیز دوم با واسطه یا بی واسطه بازگردد به همان اولین چیز ما با دور مواجه هستیم یعنی الف دلیل ب باشد و ب دلیل ج و ج دوباره از ابتدا خود دلیل الف شود ! لذا می فرماید دور می شد این سئوال و این جواب . و کاملا واضح است در این شرایط محتسب عزیز همچون خر در خلاب گیر خواهند نمود و ادامه داستان که به زیبایی بیان فرمودید .
captcha
پاسخها
سیما برکتی  | ۱۳۹۶ شنبه ۱۱ آذر
لذت بردم دستت درد نکنه
حسن  | ۱۳۹۲ پنج شنبه ۸ اسفند
29
13
پاسخ
سلام به همگي فوق العاده بود بازم از اين كارا بكنين
captcha
رویا  | ۱۳۹۲ پنج شنبه ۲۶ دي
35
13
پاسخ
خیلی عالی بود...عاشق منظاره های پروینم....مرسی
captcha
پاسخها
123  | ۱۳۹۴ سه شنبه ۶ بهمن
عاشق منظاره های
ناشناس  | ۱۳۹۳ يکشنبه ۱۶ آذر
باوشه!!!!
مجید  | ۱۳۹۲ يکشنبه ۸ دي
31
11
پاسخ
سلام، هر دو شعر زیبا و قابلیت اجرا دارد. اما باید ما بین دو داستان دیگر قرار گیرد . یعنی سه داستان با هم یک موضوع را مطرح کنند، با سه منظر متفاوت .( اپیزود) البته به عقیده حقیر ...
captcha
سجاد  | ۱۳۹۲ پنج شنبه ۵ دي
26
17
پاسخ
عالیه
captcha
مجتبی  | ۱۳۹۲ چهارشنبه ۲۴ مهر
32
22
پاسخ
مرسی مولانا مرسی اعتصامی
captcha
رضا صبری  | ۱۳۹۲ شنبه ۴ خرداد
42
14
پاسخ
به اون بزرگی نوشته پروین اعتصامی و مولانا بعد میگی از کیه
خیلی خیلی خوب بودن ممون بابت گرد آوری و انتشارشون
پروین اعتصامی واقعا شعرهاش حرف نداره
captcha
بشير  | ۱۳۹۲ چهارشنبه ۲۵ ارديبهشت
33
21
پاسخ
سلام واقعاعالي بود............احسنت
captcha
امین  | ۱۳۹۲ چهارشنبه ۱۴ فروردين
27
32
پاسخ
این ابتکار زیبا گار چه کسی است ؟
captcha